Japon kağıt katlama sanatı, (origami) Japonca "ori" (katlamak) ve "kami" (kağıt) sözcüklerinin birleşiminden meydana gelmiştir. Genellikle kare kağıt parçalarını kesmeden ve yapıştırıcı kullanmadan, sadece katlayarak, çeşitli canlı ve cansız figürler oluşturarak ifa edilmekle birlikte, dikdörtgen kağıtlardan, hatta kağıt paralardan yapılan modeller de oldukça fazladır. Kesme işleminin de kullanıldığı türe Kirigami denir.

Katlama(Orig.) klasik Katlama(Orig.) ve parçalı Katlama(Orig.) olmak üzere iki çeşittir. Klasik Katlama(Orig.) genellikle tek parça kağıttan yapılır. Çok fazla olmasa da iki veya üç parçanın kullanıldığı klasik Katlama(Orig.)yle çeşitli hayvan veya eşya figürleri yapılır. Modüler Katlama(Orig.) olarak da adlandırılan parçalı Katlama(Orig.) birbirinin benzeri parçaların birleştirilmesiyle oluşturulur ve hayvan veya eşya gibi somut figürlerden çok, üç boyutlu geometrik figürler yapılmasında kullanılır. Parça sayısında bir sınır olmayan parçalı Katlama(Orig.) tak-çıkar oyuncaklarına benzer ve aynı parçalar kullanılarak birçok değişik figür üretilebilir. Katlama(Orig.)de genel olarak kare şeklinde kâğıt kullanılsa da kâğıdın şeklinde bir sınırlama yoktur. Günümüzde Katlama(Orig.)nin birçok değişik türleri ortaya çıkmıştır. Mimari Katlama(Orig.), pop-up Katlama(Orig.), kirigami ( kağıt kesme sanatı) bunlara örnek verilebilir. Modern Katlama(Orig.) olarak da adlandırılan bu tür Katlama(Orig.) türlerinde yapıştırma ve kesme serbest bırakılmıştır.Katlama(Orig.)'yi kirigamiden ayıran özelliği kirigaminin simetrik Katlama(Orig.)nin ise şekil yapma biçimlendirme sanatı olmasıdır.

Katlama(Orig.)nin Tarihi

Katlama(Orig.)nin başlangıyla ilgili kesin bilgiler olmasa da ilk defa kağıdı icad eden Çinliler tarafından yapıldığı daha sonra Budist rahipler tarafından Japonya’ya getirildiği düşünülmektedir. Gerçek gelişimini Japonya’da gösteren Katlama(Orig.) ismini bile Japoncadan almıştır. Japonya’da daha çok kabul görmesinin nedeni Japonların kağıda verdikleri önemden kaynaklanmaktadır. “Kami” yazılış olarak farklı olsada Tanrı kelimesiyle sesteştir. Kitap ve onun yapı malzemesi kâğıda saygı Japon geleneklerindendir.

Katlama(Orig.)'de Kağıdın Önemi

Katlama(Orig.)yi anlatmaya Katlama(Orig.)nin temel maddesi olan kağıttan başlamak gerekir. Kağıt Çinliler tarafından M.Ö. 250’de icat edildi.Bu büyük icat insanlık tarihinde yazının icadından sonra en önemli olaydır. Kağıt ilk üretilmeye başladığı devirlerde çok pahalı ve az bulunan bir materyal olduğu için Katlama(Orig.) daha çok zenginlerin uğraştığı bir sanattı ve daha çok dini törenlerde kullanılıyordu. Zamanla kağıt üretme tekniklerinin gelişmesiyle kağıt üretiminin maliyeti azalmış ve Katlama(Orig.) daha geniş kesimlere ulaşma imkanı bulmuştur.

Kağıt Katlama(Orig.)nin tek temel maddesidir. Belkide kağıt gerçek değerini Katlama(Orig.)yle kazanmıştır. Hemen hemen her çeşit kağıt Katlama(Orig.) yapmak için kullanılabilir, yalnız her model için her kağıt uygun olmayabilir. Klasik Katlama(Orig.) dediğimiz tek parça kağıttan yapılan hayvan veya eşya figürlerinde ince ve çabuk yırtılmayan nispeten sert kağıt kullanılırken, parçalı Katlama(Orig.)de daha kalın kağıt kullanılmaktadır.

Katlama(Orig.) kelimesinin ilk kullanılışı bildiğimiz kağıt katlama sanatından biraz farklı olsada temelinde yine katlama vardır. “Katlama(Orig.) Tsuki” sertifika, tasdikname, ruhsat anlamında kullanıldı. Bu Japonların eskiden özel belgeleri değişik biçimlerde katlamalarından kaynaklanmaktadır. Örneğin bir kılıç ustasına verilen diploma taklid edilmemesi için değişik biçimlerde katlanırdı. Katlama(Orig.) günümüze gelinceye kadar gelişim evrelerini batı ve doğuda farklı biçimlerde geçirmiştir. 20.yüzyılda kıtalar arası iletişimin artmasıyla batı ve doğu kanatları birbirini tanımış ve Katlama(Orig.) dünyanın hemen hemen her tarafına yayılmıştır.

Japonya'da Katlama(Orig.)

Doğuda şüphesiz Katlama(Orig.)ye en çok sahip çıkan toplum Japonlar olmuştur. Japonlar şu anda yapılan birçok temel Katlama(Orig.) formunu bundan 1200 yıl öncesinde geliştirmişlerdir. Bu formlar Japonlar için dini değerler taşımaktaydı. Henian Döneminde (794-1185) dini törenlerde tapınaklarını süslemek için Katlama(Orig.) figürleri kullandılar. Japonya’da günümüze kadar gelen Japoncada “Senbaorizuru”olarak adlandırılan 1000 Turna katlama geleneğinin de bu dönemde başladığı düşünülmektedir. Kağıdın çok değerli olması nedeniyle samuraylar birbirlerine hediye olarak bir çeşit Katlama(Orig.) olan kağıdın çiçek şeklinde katlanmasıyla Noshi süslerini kullanmışlardır. Yine günümüz Japonya’sında görebileceğimiz Noshi güzel bir dekorasyon malzemesi ve hediye pakedi süslemesi olarak kullanılmaya devam etmektedir... Yine bu dönemde aristokrat sınıfı halkın düğün törenlerinde bir çeşit Japon içkisi olan “sake”, kelebek biçiminde katladıkları kağıtlarla süsledikleri bardaklarda gelin ve damata sunuldu.

Muramachi Döneminde (1338-1573) kağıt dahada ucuzladığı için Katlama(Orig.) daha geniş bir tabakaya yayılmıştır. Bu dönemde Japonya’da samurayların gittiği “Ise” okulu ve normal halkın gittiği “Ogasawara” Katlama(Orig.) okulları bulunmaktaydı. Katlama(Orig.) bu dönemde yazılı bir kaynak olmadığı için babadan oğula öğretilerek varlığını sürdürmüştür.

Bugün Katlama(Orig.) hakkındaki bilgilerimizin çoğu Edo Dönemine (1603-1867) dayanmaktadır., Katlama(Orig.)nin ilk yazılı kaynakları olan Senbaorizuru Orikata (1000 Turna Katlama) 1797, ve Kan No Mado 1845 bu dönemde yazılmıştır.

Katlama(Orig.) dünyasında adından en çok söz ettiren kişi şüphesiz Akira Yoshizawa’dır. 50 000 in üzerinde çalışması olduğu tahmin edilen Akira Yoshizawa Katlama(Orig.) tariflerinde kullanılan sembolleri icat eden kişidir. Birçok Katlama(Orig.) kitabı olan Yoshizawa’nın eserlerinden çoğunun tarifi maalesef mevcut değildir.

Avrupa'da Katlama(Orig.)

İpekyolu ile kağıdı Batı dünyasına tanıttığı gibi Katlama(Orig.)yle de tanışmasına sebep olmuştur. Avrupa Katlama(Orig.)yi ilk defa İspanyayı fetheden müslümanlardan öğrendi. İslamda insan ve hayvan figürlerinin yasaklanmış olmasından dolayı klasik Katlama(Orig.) figürlerinden çok Katlama(Orig.) desen çalışmaları ve geometrik formlar içeren parçalı Katlama(Orig.) çalışmalarına rastlanmaktadır. Katlama(Orig.)yle tanışan İspanyollar onu kültürlerinin bir parçası haline getirmişler ve Katlama(Orig.)ye birçok yeni figür kazandırmışlardır. İlk Katlama(Orig.) okulu “Unamuno” İspanya’da Katlama(Orig.)nin önde gelen isimlerinden Miguel Unamuno (1864-1936) tarafından açıldı. Bu okul varlığını günümüzde de sürdürmektedir. İspanyolların Güney Amerika’da Katlama(Orig.) konusunda önde gelen isimlerinden biri de Ismael Adolfo Cerceda’dır. Arjantin’in Baenos Aires kentinde yaşayan Cerceda aslında bir bıçak atıcısıdır. Sinirlerini sakinleştirmek için Katlama(Orig.) yapan Cerceda birçok yeni figür üretmiştir.

Friedrich Frobel Katlama(Orig.)yi tam olarak tanımasada ürettiği “Froebel” blokları temel olarak Katlama(Orig.)ye dayandığı için bazı kaynaklar O’nu Katlama(Orig.)yi eğitsel araç olarak kullanan ilk kişi olarak göstermektedir.

Batı dünyasında Katlama(Orig.)nin gelişmesine katkı sağlayan bir diğer isim ise Robert Harbin’dir. “Paper Magic-Kağıt Büyüsü-1956” Avrupa’da yayımlanan ilk Katlama(Orig.) kitaplarındandır.

Katlama(Orig.) artık sadece Japonların geleneksel sanatları olmaktan çıkmış dünyanın birçok ülkesinde her yaştan ve her meslekten insanın uğraştığı bir hobi, bir çok eğitim kurumunun kullandığı öğrenmeyi öğretme aracı olmuştur. Birçok ülkede Katlama(Orig.) kulüpleri ve federasyonları açılmıştır.

kaynak: http://tr.wikipedia.org/wiki/Origami